The Early Reception of Russell’s Scientific Philosophy in Turkey

Authors

  • Pascale Roure Yıldız Technical University

DOI:

https://doi.org/10.15173/jhap.v16i4.7359

Abstract

This paper presents the early reception of Bertrand Russell’s scientific philosophy in 1930s Turkey, which reflects a strong interest for philosophical currents related to the sciences, such as pragmatism and logical empiricism. It is exemplified by the first translations, one of them by the historian of science Abdülhak Adnan Adıvar (1936), but also by the first presentations of Russell’s philosophy by Mehmet Saffet (1933b), a former student of John Dewey, and Hilmi Ziya Ülken (1936), who worked with Hans Reichenbach during his stay at Istanbul University between 1933 and 1938. The study of this early reception of Russell’s scientific philosophy, which should be situated in the context of the Turkish pedagogical policies in the 1930s, questions the significance it had for early developments in the field of philosophy of science in Turkey but also contributes to writing the early history of analytic philosophy in Europe from a transnational perspective.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Adıvar, Abdülhak Adnan. 1933. “Athār‐i Bāqiya, a History of Arabic Mathematics by Ṣāliḥ Zekī.” Isis 19 (3): 506–15.

———. 1936. “Bertrand Russell’e ve felsefesine dair [1935].” In Felsefe meseleleri, by Bertrand Russell, translated by Abdülhak Adnan Adıvar, 3–36. İstanbul: Yeni Kitapçı.

———. (1937) 1939. La Science chez les Turcs Ottomans. Paris: Librairie Orientale et Américaine Maisonneuve.

Adıvar, Halide Edib. 1956. Doctor Abdülhak Adnan-Adıvar. İstanbul: Nurgök Matbaası.

Bachelard, Gaston. 1935. Yeni İlmî Zihniyet. Translated by Hilmi Ziya Ülken. İstanbul: Vakit Gazete Matbaa Kütüphane.

Baring, Edward. 2019. Converts to the Real. Catholicism and the Making of Continental Philosophy. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Batuhan, Hüseyin. 2002. İspanya’da Bir Şato. Bir Düşünürün Hatıraları. İstanbul: Bulut yay.

Bisbee, Eleanor. 1951. The New Turks. Pioneers of the Republic, 1920–1950. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.

Bourdeau, Michel, Gerhard Heinzmann, and Pierre Wagner, eds. 2018. “Sur la philosophie scientifique et l’unité de la science. Le congrès de Paris 1935 et son héritage. Actes du colloque de Cerisy.” Philosophia Scientiae, Travaux d’Histoire des Sciences et de Philosophie 22 (3): 1–320.

Boutroux, Émile. 1874. De la contingence des lois de la nature. Thèse de doctorat soutenue devant la Faculté des lettres de Paris. Paris: G. Baillière.

———. 1927. İlim ve din. Translated by Hüseyin Cahit [Yalçın]. İstanbul: Akşam Matbaası.

———. 1947. Tabiat kanunlarının zorunsuzluğu hakkında. Translated by Hilmi Ziya Ülken. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı.

Bruno-Jofre, Rosa, and Jürgen Schriewer. 2012. The Global Reception of John Dewey’s Thought: Multiple Refractions Through Time and Space. New York: Routledge.

Coniglione, Francesco, Roberto Poli, and Jan Woleński, eds. 1993. Polish Scientific Philosophy: The Lvov-Warsaw School. Poznań Studies in the Philosophy of the Sciences and the Humanities. Leiden: Brill.

Denkel, Arda. 1997. Düşünceler ve Gerekçeler. Felsefe Yazıları I. İstanbul: Göçebe yay.

Dewey, John. (1339) 1923. Çocuk ve mekteb. Translated by Mustafa Rahmi Balaban. Ankara: Matbaa-i Âmire (= Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti Maarif Vekâleti Neşriyatı).

———. (1340) 1923. Mektep ve cemiyet. Translated by Avni. İstanbul: Matbaa-i Âmire.

———. 1928. Demokrasi ve terbiye. Translated by Avni. İstanbul: Maarif Vekaleti Devlet Matbaası.

———. 1929. “Turkey 1924.” In Impressions of Soviet Russia and the Revolutionary World Mexico-China-Turkey, 195–243. New York: New Republic.

———. 1934. Terbiyede ahlâk prensipleri. Translated by Belkis Halim. İstanbul: Hüsnütabiat Matbaası.

———. 1939. Türkiye maarifi hakkinda rapor. İstanbul: Devlet Basımevi.

———. 1983. Collected Works. Vol. 15. The Middle Works: Essays on Politics and Society, 1923–1924. Carbondale: Southern Illinois University Press.

Dölen, Emre. 2013. İstanbul Darülfünunu’nda Alman Müderrisler. İstanbul: Bilgi Üniversitesi.

Ernst, von Aster. 1935. Die Philosophie der Gegenwart. Leiden: A. W. Sijthoff.

Gavalotti, Maria Carla. 2018. “The Sessions on Induction and Probability at the 1935 Paris Congress: An Overview.” Philosophia Scientiæ 22 (3): 213–32.

Griffin, Nicholas. 2009. “Bertrand Russell et Harold Joachim.” Translated by Sébastien Gandon. Philosophiques 36 (1): 109–30.

———. 2013. “Russell and Moore’s Revolt Against British Idealism.” In The Oxford Handbook of the History of Analytic Philosophy, edited by M. Beaney, 383–406. Oxford: Oxford University Press.

Grünberg, Teo. 1963. “Bertrand Russell’ın tasvirler teorisi.” Felsefe Arkivi 14: 138–73.

———. 1970. Anlam kavramı üzerine bir deneme. Ankara: Ankara Univ. DTCF yay.

Haeckel, Ernst. (1326) 1908. “Ka’inatın Mu’ammalar.” Translated by Bahâ Tevfîk. Felsefe Mecmuası 1 (1): 9–13, 1 (2): 24–28, 1 (3): 39–44, 1 (4): 56–62, 1 (6): 91–93, 1 (7): 110–112, 1 (10): 169–175.

———. (1911) 2014. Vahdet-i mecvûd, bir tabîat âliminin dîni. Translated by Baha Tevfik and Ahmed Nebil. Konya: Çizgi Kitabevi.

———. (1911) 2015. İnsânın menşe’i nesl-i beşer. Translated by Ahmed Nebil. İstanbul: Çizgi Kitabevi.

Herzog, Christoph. 2021a. “Frühe philosophische Diskussionen (1920er Jahre) und Institutionalisierung der Philosophie in der Türkei (1920er–1990er Jahre)”.” In Philosophie in der islamischen Welt. Vol. 4/2: 19 und 20. Jahrhundert: Türkei, Iran und Südasien, edited by A. von Kügelgen, 715–58. Basel: Schwabe.

———. 2021b. “Logik, Neopositivismus und analytische Philosophie in der Türkei.” In Philosophie in der islamischen Welt. Vol. 4/2: 19 und 20. Jahrhundert: Türkei, Iran und Südasien, edited by A. von Kügelgen, 759–81. Basel: Schwabe.

———. 2021c. “Praktische Philosophie, philosophische Anthropologie, Phaenomenologie, Existenzphilosophie und Hermeneutik in der Türkei.” In Philosophie in der islamischen Welt. Vol. 4/2: 19 und 20. Jahrhundert: Türkei, Iran und Südasien, edited by A. von Kügelgen, 782–867. Basel: Schwabe.

İhsanoğlu, Ekmeleddin. 2019. The House of Sciences. The First Modern University in the Muslim World. Oxford: Oxford University Press.

İnam, Ahmet. 2011. “Teo Grünberg’le Söyleşi (Raşel ve David Grünberg’le Birlikte).” https://phil.metu.edu.tr/tr/system/files/ainam/teo_grunbergle_soylesi.pdf. Accessed December 2025.

Irzik, Gürol. 2011. “Hans Reichenbach in Istanbul.” Synthese 181 (1): 157–80.

Irzik, Gürol, and Güven Güzeldere. 2005. “Introductory Remarks.” In Turkish Studies in the History and Philosophy of Science, edited by Gürol Irzık and Güven Güzeldere, 1–6. Cham: Springer.

Jacoby, Günther. 1909. Der Pragmatismus. Neue Bahnen in der Wissenschaftslehre des Auslands. Leipzig: Verlag der Dürr’schen Buchhandlung.

———. 1912. “Henri Bergson, Pragmatism and Schopenhauer.” The Monist 22 (4): 593–611.

———. 1917a. “Aufruf zur Förderung des Philosophischen Seminars der Universität Konstantinopel [1915].” Kant-Studien. Philosophische Zeitschrift der Kant-Gesellschaft 21 (1–3): 348–50.

———. 1917b. “Henri Bergson ve Arthur Schopenhauer.” Darülfünûn Edebiyat Fakültesi. Mecmuası 5 (Teşrin-i Sâni 1332): 471–501.

Kaşker, Seher. 2002. Mehmet Saffet Engin ARIN. Yaşamı, Eserleri, Düşünceleri ve Türk Sosyolojisine Katkıları. İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi.

Kaya, Cüneyt M. 2010. “Mehmet Emin Erişirgil: Bergsonculuktan Pragmatizme Bir Dârulfünûn Hocası.” Kutadgubilig 18: 128–80.

Kremer, René. 1920. Le néo-réalisme américain. Paris: Felix Alcan.

———. 1922. “Un nouvel essai de réalisme en Amérique.” Revue néoscolastique de philosophie 24: 314–32.

———. 1928a. “L’évolution du néo-réalisme en Angleterre.” Revue néoscolastique de philosophie 30: 5–17.

———. 1928b. La théorie de la connaissance chez les néoréalistes anglais. Brussels: Maurice Lamertin.

Manninen, Juha, and Friedrich Stadler, eds. 2010. The Vienna Circle in the Nordic Countries: Networks and Transformations of Logical Empiricism. Dordrecht: Springer.

Massicard, Élise. 2005. “L’organisation des rapports entre État et religion en Turquie.” Cahiers de la recherche sur les droits fondamentaux 4: 119–28.

Özervarlı, Sait. 2017. “Reading Durkheim Through Ottoman Lenses: Interpretations of Customary Law, Religion, and Society by the School of Gökalp.” Modern Intellectual History 14 (2): 393–419.

———. 2018. “Comparisons Between al-Ġazālī and Ibn Rušd in the Late Ottoman Period.” In The Reception of Classical Arabic Philosophy in the Ottoman Empire, edited by J. Jabbour, 67:363–75. Beirut: Mélanges de l’Université Saint-Joseph.

Peterson, Joseph. 1922. “Learning When Frequency and Recency Factors Are Negative.” Journal of Experimental Psychology 5 (4): 270–300.

Poincaré, Henri. (1330) 1914. İlmin Kıymeti Felsefe-i İlmiye. Translated by Salih Zeki. İstanbul: Amire Matbaası.

———. 1927. İlim Ve Faraziye Felsefe-i İlmiye. Translated by Salih Zeki. İstanbul: Millî Matbaa.

Reichenbach, Hans. 1929. “Stetige Wahrscheinlichkeitsfolgen.” Zeitschrift der Physik 53: 274–307.

———. 1932a. “Axiomatik der Wahrscheinlichkeitsrechnung.” Mathematische Zeitschrift 34: 568–619.

———. 1932b. La philosophie scientifique, vues nouvelles sur ses buts et ses méthodes. Translated by Charles Ernest Vouillemin. Paris: Hermann.

———. 1935. İlmî Felsefe. Translated by Z. Somar. İstanbul: Vakit Gazete Matbaa Kütüphane.

———. 1936a. “Ansprache bei der Begrüssungssitzung des Pariser Kongresses.” In Actes du congrès international de philosophie scientifique (Sorbonne, Paris 1935). I. Philosophie scientifique et empirisme logique, 16–18. Paris: Hermann.

———. 1936b. “L’empirisme logistique et la désagrégation de l’a priori.” In Actes du congrès international de philosophie scientifique (Sorbonne, Paris 1935). I. Philosophie scientifique et empirisme logique, 28–35. Paris: Hermann.

Rougier, Louis. 1936. “Avant-propos.” In Actes du congrès international de philosophie scientifique (Sorbonne, Paris 1935). I. Philosophie scientifique et empirisme logique, 3–6. Paris: Hermann.

Roure, Pascale. 2020. “‘Deutsche Philosophie’ im Spiegel türkischer Fachzeitschriften unter besonderer Berücksichtigung des Philosophischen Seminars der Universität Istanbul.” In “Zwischenvölkische Aussprache.” Internationaler Austausch in wissenschaftlichen Zeitschriften 1933–1945, edited by A. Albrecht, L. Danneberg, R. Klausnitzer, and K. Mateescu, 325–60. Berlin: De Gruyter.

———. 2021. “Ein internationaler Weg zu einer nationalen Philosophie. Die Türkei auf den Philosophie-Kongressen in den 1930er Jahren.” In Internationale Wissenschaftskommunikation und Nationalsozialismus: Akademischer Austausch, Konferenzen und Reisen in Geistes- und Kulturwissenschaften 1933 bis 1945, edited by A. Albrecht, L. Danneberg, R. Klausnitzer, and K. Mateescu, 101–38. Berlin: De Gruyter Oldenburg.

———. 2022a. “Between French Culture and German Geist: The Transnational Constitutions of Turkish Academic Philosophy.” In The Turkish Connection. Global Intellectual Histories of Late Ottoman and Republican Turkey, edited by D. Kuru and H. Papuççular, 137–72. Berlin: De Gruyter Oldenburg.

———. 2022b. “Logical Empiricism in Turkish Exile: Hans Reichenbach’s Research and Teaching Activities at Istanbul University (1933–1938).” Synthese 200 (265): 1–37.

———. 2026. “Between Turkey and America: Hans Reichenbach’s Epistemology of Uncertainty.” HOPOS. (Accepted 6 October 2025).

Russell, Bertrand. 1910. “The Monistic Theory of Truth.” In Philosophical Essays, 150–69. London: Routledge.

———. 1912. The Problems of Philosophy. London: Williams & Norgate.

———. 1917. Why Men Fight: A Method of Abolishing the International Duel. New York: The Century Company.

———. 1918. Mysticism and Logic and Other Essays. London: Longmans, Green, and Co.

———. 1919. Proposed Roads to Freedom: Socialism, Anarchism and Syndicalism. New York: Henry Holt and Company.

———. (1919) 1920. Introduction to Mathematical Philosophy. New York: Macmillan.

———. (1914) 1922. Our Knowledge of the External World as a Field for Scientific Method in Philosophy. London: Allen & Unwin.

———. (1921) 1922. The Analysis of Mind. Reprint. London: Allen & Unwin.

———. 1927. An Outline of Philosophy. London: Allen & Unwin.

———. 1929. “How I Came by My Creed.” The Realist 1 (6): 14–29. Also in “What I Believe.” The Forum 82: 129–34.

———. 1935. Mistiklik ve Mantık. Translated by Yusuf Şerif Kılıçel. İstanbul: Devlet Matbaası.

———. 1936a. Felsefe meseleleri. Translated by Abdülhak Adnan Adıvar. İstanbul: Yeni Kitapçı.

———. 1936b. “The Congress of Scientific Philosophy.” In Actes du congrès international de philosophie scientifique (Sorbonne, Paris 1935). I. Philosophie scientifique et empirisme logique, 10–11. Paris: Hermann.

———. 1940. Felsefede İlmi Metod. Translated by Hamdi Akverdi. İstanbul: Maarif Matbaası.

———. 1954. Terbiyeye Dair. Translated by Hamit Dereli. Ankara: Maarif Vekaleti.

———. 1957. İlimden beklediğimiz. Translated by Avni Yakalıoğlu. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür yay.

———. 1959. My Philosophical Development. New York: Simon and Schuster.

———. 1960. Sağduyu ve Atom Savaşı. Translated by Avni Yakalıoğlu. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür yay.

———. 1962. Dünyamızın sorunları. Translated by Sabahattin Eyüboğlu and Vedat Günyol. İstanbul: Çan yay.

———. 1963a. Din ile bilim. Translated by Akşit Göktürk. İstanbul: Elif yay.

———. 1963b. Evlilik ve ahlak. Translated by Ender Gürol. İstanbul: Varlık yay.

———. 1963c. Saadet Yolu. Translated by Nurettin Özyürek. Ankara: Varlık yay.

———. (1961) 1964. İnsanlığın geleceği. Translated by Memluh Balaban. İstanbul: Ataş Kitabevi.

———. 1965a. Denemeler. Translated by Türkan Araz. İstanbul: Ataç Kitabevi.

———. 1965b. Sosyalizm. Translated by Murat Belge. De yay.

———. 1966a. Dünya görüşüm. Translated by Cenap Yılmaz. Ankara: Bilgi Yayınevi.

———. 1966b. Neden Hıristiyan değilim. Translated by Ender Gürol. İstanbul: Varlık yay.

———. 1966c. Siyasal idealler. Translated by Mehmet Harmancı. İstanbul: Köprü yay.

———. 1966d. Vietnam’da savaş ve zulüm. Translated by Şahin Alpay and Nuri Çolakoğlu. Ankara: Sol yay.

———. 1967a. Bolşevizm. Translated by N. Sen. İstanbul: Habora Kitabevi.

———. 1967b. İktidar. Translated by Mete Ergin. İstanbul: Altın Kitaplar yay.

———. 1969a. Aylaklığa övgü. Translated by Mete Ergin. İstanbul: Altın Kitaplar yay.

———. 1969b. Batı felsefesi tarihi. Translated by Muammer Sencer. 2 vols. Antik Çağ, Orta Çağ,. İstanbul: Kitaş yay.

———. 1970. Batı felsefesi tarihi. Translated by Muammer Sencer. 3 vols. Modern Çağ - Yeni Çağ. İstanbul: Kitapçılık Ticaret.

Safa, Peyami. 1970. Seçmeler. İstanbul: Millî Eğitim Basımevi.

Saffet, Mehmet. 1928. İspencer’in felsefesi. İstanbul: Kitabhane-i Sud (Felsefe ve İctimaiyat Külliyatı).

———. 1933a. İtiyat Ruhiyatı (Biheyviyorizim). Bir tabiat ilmi olarak Ruhiyatın yeniden kuruluşu. Ankara: Kitap Yazanlar Kooperatifi.

———. 1933b. Muasır Avrupa Felsefesi. Kant’tan zamanımıza kadar. Ankara: Milliyet Matbaası (Muallim Ahmet Halit Kitaphanesi).

Schlick, Moritz. 1934. İlim ve Felsefe. Translated by H. Z. Ülken. İstanbul: Vakit Gazete Matbaa Kütüphane.

Schöttler, Peter. 2013. “Scientisme. Sur l’histoire d’un concept difficile.” Revue de synthèse 134 (6/1): 89–113.

———. 2015. “Marcel Boll et l’introduction du Cercle de Vienne en France.” In Wissenschaft und Praxis. Zur Wissenschaftsphilosophie in Frankreich und Österreich in der ersten Hälfte des 20. Jahrhunderts, edited by C. Bonnet and E. Nemeth, 203–21. Dordrecht: Springer.

Somel, Selçuk Akşin. 2001. The Modernization of Public Education in the Ottoman Empire 1839–1908, Islamization, Autocracy and Discipline. Leiden: Brill.

Ülken, Hilmi Ziya. 1935. “Ön Söz.” Felsefe Yıllığı 2: ii.

———. 1936. Yirminci Asır Filozofları. İstanbul: Kanaat Kitabevi.

———. 1942. Mantık Tarihi. İstanbul: Rıza Koşkun Matbaası.

———. 1943. “Yeni Felsefe Cemiyeti ve Türkiye’de Felsefe Cemiyetinin Tarihçesi.” Sosyoloji Dergisi 2: 358–403.

———. 1963. Felsefeye Giriş. Birinci Kısım: Tabiat İlimleri Felsefe ve Metodolojisi. Ankara: AÜ İlâhiyat Fakültesi yay.

———. 1969. İlim Felsefesi I. Ankara: AÜ Eğitim Fakültesi yay.

———. 1979. Türkiye’de Çağdaş Düşünce Tarihi. İstanbul: Ülken yay.

Uygur, Nermi. 1962. “Bertrand Russell’ın felsefedeki gelişmesi.” Felsefe Arkivi 13: 103–15.

———. 1963. “Bertrand Russell’ın doğruluk anlayışı.” Felsefe Arkivi 14: 3–35.

Watson, John B. 1925. Behaviorism. London: Kegan Paul Trench Trubner and Company.

Widmann, Horst. 1973. Exil und Bildungshilfe, Die deutschsprachige akademische Emigration in die Türkei nach 1933. Frankfurt: Peter Lang.

Yildirim, Cemal. 1970. “Towards an Understanding of Science.” Zeitschrift für allgemeine Wissenschaftstheorie / Journal for General Philosophy of Science 1 (1): 104–18.

———. 1979. Bilim Felsefesi. İstanbul: Remzi Kitabevi.

Zeki, Salih. (1332) 1913. Mizân-ı Tefekkür. İstanbul: Kanaat Matbaası.

Published

2026-08-25